Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Rybniku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 sierpnia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Barbara Golec

Protokolant: stażysta Katarzyna Chłodek

po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 roku w Rybniku

na rozprawie

sprawy z powództwa K. C. (C.)

przeciwko A. C. (1)

o przywrócenie stanu zgodnego z prawem

1.  nakazuje pozwanej A. C. (1) udostępnić całość pasa służebności drogi koniecznej, polegającej na prawie przechodu i przejazdu szlakiem o szerokości 3 metrów, ustanowionej na działce o numerze (...), objętej księgą wieczystą o numerze (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rybniku, ustanowionej na rzecz każdoczesnego właściciela działki o numerze (...), objętej księgą wieczystą o numerze (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rybniku poprzez rozbiórkę istniejącego ogrodzenia, usunięcie thuji, demontaż słupa telekomunikacyjnego i skrzynki elektroenergetycznej, zaznaczonych na mapie do celów sądowych, sporządzonej przez biegłego sądowego geodetę mgr inż. K. T. w dniu 18 marca 2024 r., stanowiącej załącznik nr 3 do opinii z dnia 27 marca 2024 r. – w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku;

2.  czyni integralną częścią wyroku mapę do celów sądowych sporządzoną przez biegłego sądowego geodetę mgr inż. K. T. w dniu 18 marca 2024 r., stanowiącą załącznik nr 3 do opinii z dnia 27 marca 2024 r.;

3.  zasądza od pozwanej A. C. (1) na rzecz powoda K. C. kwotę 1 700,00 zł (jeden tysiąc siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku;

4.  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Rybniku kwotę 1 391,74 zł (jeden tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt jeden złotych siedemdziesiąt cztery grosze) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

sędzia

Sygn. akt I C 969/22

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 27 lipca 2022 r. powód K. C. domagał się nakazania pozwanej A. C. (2) udostępnienia całości przejazdu drogą służebną ustanowioną w § 6 umowy sprzedaży z dnia 11 października 1999 r., Rep. A (...) oraz nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem nieruchomości władnącej, a pozwana – nieruchomości obciążonej. W umowie zawartej przez jego poprzedników prawnych z pozwaną, ustanowiono na rzecz każdoczesnych właścicieli działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą o nr (...), bezpłatną służebność drogi, polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę o nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą o nr (...), szlakiem
o szerokości 3 m, biegnącym zgodnie z załączoną do aktu mapą. Powód podniósł, że pozwana poprzez przebudowę wjazdu doprowadziła do zwężenia pasa służebności gruntowej. W dniu
5 lutego 2007 r. strony zawarły ugodę sądową z pozwaną w sprawie o ochronę służebności drogi (sygn. akt(...), która to do dnia wniesienia pozwu nie została przez pozwaną wykonana. Obecnie powód zmuszony jest do przejeżdżania po nieruchomości należącej
do osoby trzeciej (k. 3).

W odpowiedzi na pozew z dnia 28 listopada 2022 r. pozwana A. C. (2) wniosła o oddalenie powództwa w całości i zwrot kosztów postępowania. Zaprzeczyła niewykonaniu ugody sądowej z 5 lutego 2007 r., przebudowaniu wjazdu i zwężeniu szerokości drogi dojazdowej do posesji powoda. Przyznała, że ustanowiła na rzecz każdoczesnych właścicieli działki (...) (obecnie powód wraz z małżonką) bezpłatnej służebności drogi polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę o nr (...) szlakiem o szerokości 3 m biegnącym zgodnie z mapą stanowiąca załącznik do umowy sprzedaży z dnia 11 października 1999 r., a także że na mocy ugody sądowej z dnia 5 lutego 2007 r. zobowiązała się do udostępnienia powodowi przejazdu przez należącą do niej działkę, zgodnie z zapisami przywołanej umowy. Wskazała, że nie przebudowała wjazdu do jej nieruchomości, a jedynie położyła kostkę brukową i uzupełniła ubytki w powierzchni pasa służebności, co w istocie pozytywnie wpłynęło na pas służebności (k. 27-28).

W replice powód potrzymał swoje stanowisko w sprawie. Jednocześnie wskazał, że nie wie dokładnie, którędy przebiega droga konieczna w terenie z uwagi na zwężenie szlaku drogowego przez pozwaną (k. 41-43).

W piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2023 r. pozwana podniosła zarzut częściowego wygaśnięcia drogi koniecznej w obrębie od bramy wjazdowej do posesji do granicy z działkami ewidencyjnymi o nr (...). Pozwana wskazała, że ta część nieruchomości nigdy nie była wykorzystywana jako droga i znajdują się na niej nasadzenia, przyłącze energii elektrycznej, instalacja gazowa oraz słup telekomunikacyjny. Zaznaczyła, że wygaśnięcie służebności gruntowej może odnosić się zarówno do utraty możliwości korzystania z nieruchomości obciążonej w określony sposób bądź na określonym obszarze przestrzennym, zachowując jednocześnie część dotychczasowych uprawnień. Pozwana stwierdziła, że możliwe jest przesłankowe ustalenie częściowego wygaśnięcia służebności drogi koniecznej w ramach niniejszej sprawy, bez potrzeby występowania na drogę sądową z osobnym powództwem (k. 78-78v).

Powód w piśmie procesowym z dnia 7 czerwca 2023 r. podtrzymał powództwo i wniósł o oddalenie wniosku o przesłankowe ustalenie częściowego wygaśnięcia służebności. Podniósł, że z treści art. 293 k.c. nie wynika możliwość częściowego wygaśnięcia służebności, a ponadto szlak służebny nie był wykorzystywany przez uprawnionych w całości z uwagi na nieudostępnienie całego pasa przez pozwaną. Zaznaczył, że na zajętym pasie nie znajdują się trwałe nasadzenia ani przyłącze gazu (k. 101).

W odpowiedzi pozwana dodatkowo zarzuciła, że ustanowiona służebność utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, ponieważ dojazd do nieruchomości powoda może odbywać się przez działkę pełniącą funkcję drogi dojazdowej (k. 114, k. 120, k. 141).

W piśmie z dnia 17 października 2023 r. powód podtrzymał swoje żądanie, precyzując, iż wnosi o przywrócenie prawidłowych granic służebności drogi, zgodnych z aktem notarialnym. Podniósł, że nie zgadza się na tymczasowe pozwolenia przejazdu po terenach osób trzecich, ponieważ mogą one zostać w każdej chwili wycofane (k. 131).

W piśmie z dnia 2 maja 2024 r. pozwana podniosła, że powód może korzystać
z ustanowionej służebności, do której ma swobodny dostęp, a jednocześnie podtrzymała zarzut częściowego wygaśnięcia służebności drogowej (k. 182, k. 198).

Powód w piśmie z dnia 23 maja 2024 r. sprecyzował żądanie, wskazując, że korzystanie ze służebności powinno odbywać się zgodnie z osią drogi publicznej, w tym celu uzasadnione jest przesunięcie słupa telekomunikacyjnego i skrzynki energetycznej w głąb nieruchomości, usunięcie ogrodzenia oraz nasadzeń (k. 188-189).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Działki o nr (...) o powierzchni (...)i nr (...) o powierzchni (...)powstały wskutek podziału nieruchomości na mocy decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia 31 sierpnia 1999 r., Nr (...) (...). W decyzji zatwierdzono projekt podziału pod warunkiem ustanowienia dla nowowydzielonych działek służebności drogowej przy ich zbywaniu i uznano, że w wyniku podziału powstały działki posiadające dostęp do drogi publicznej.

W dniu 11 października 1999 r. pozwana A. C. (1) kupiła od U. F. i R. F. prawo własności nieruchomości położonej w R., składającej się z działki o nr (...) o powierzchni (...)dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą o nr (...). Nieruchomość nie była ogrodzona.

W § 6 umowy pozwana ustanowiła na rzecz każdoczesnych właścicieli działki
nr (...) bezpłatną służebność drogi, polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...) szlakiem o szerokości 3 m, biegnącym zgodnie z załączoną do umowy mapą, sporządzoną w dniu 5 sierpnia 1999 r. przez geodetę uprawnionego H. R.. Na wyrysie z mapy ewidencyjnej zaznaczono na działce (...) szlak służebności drogowej, biegnący przez całą jej długość wzdłuż granicy z działką (...).

Jedyną służebnością ujawnioną w dziale III księgi wieczystej nr (...) jest służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela działki o nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą o nr (...). Brak jest jakichkolwiek dalszych obciążeń w dziale III księgi wieczystej nieruchomości będącej własnością pozwanej, w tym służebności przesyłu dla przedsiębiorcy telekomunikacyjnego czy elektroenergetycznego.

dowód: odpis księgi wieczystej nr (...), umowa sprzedaży – Rep. A(...) k. 87-88, opis i mapa k. 89, decyzja o podziale nieruchomości k. 90, projekt podziału – mapa zasadnicza k. 91, wyciąg główny z wykazu zmian gruntowych k. 92-93

W dniu 17 grudnia 2001 r. powód K. C. z żoną E. C. kupili za środki pochodzące z ich majątku wspólnego od U. F. i R. F. prawo własności nieruchomości położonej w R., składającej się z działki o nr (...)
o powierzchni 1222 m ², dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą
o nr (...).

dowód: treść księgi wieczystej kw nr (...), umowa sprzedaży – Rep. (...) k. 7-9

Pozwana ogrodziła swoją nieruchomość po jej zakupie. Po zakupie działki przez powoda, pozwana nie udostępniła drogi koniecznej, w rezultacie powód wraz z małżonką dojeżdżali z innej strony do swojej działki, po gruntach należących do Gminy R..

Wobec braku zgody pozwanej na udostępnienie drogi koniecznej, powód w 2006 r. wniósł przeciwko pozwanej pozew o ochronę służebności. Strony w dniu 5 lutego 2007 r. zawarły ugodę sądową, zgodnie z którą pozwana zobowiązała się udostępnić powodowi przejazd przez należącą do niej działkę nr (...), zgodnie z § 6 umowy sprzedaży z dnia 11 października 1999 r. tj. szlakiem o szerokości 3 m, biegnącym zgodnie z powołaną
w § 2 mapą, w terminie 2 miesięcy, poczynając od dnia zawarcia ugody. Dodatkowo strony uzgodniły, że w przypadku niedochowania zakreślonego terminu, powód będzie uprawniony do przystosowania przejazdu służebnością drogową na koszt pozwanej.

Powód zgodził się poczekać na udostępnienie służebności z uwagi na przeprowadzkę pozwanej i jej męża D. C., a także prowadzone przez nich prace, związane
z instalacjami.

Około 2008 r. pozwana udostępniła część służebności drogowej powodowi, prócz fragmentu o szerokości 3 m, znajdującego się w narożniku między działką nr (...)
a (...). Jest on ogrodzony ze strony południowej, wschodniej i północnej, ulokowano na nim skrzynkę elektroenergetyczną, słup telekomunikacyjny i zasadzono thuje. Nadto pod ogrodzeniem ze strony północnej położono krawężnik.

By z drogi publicznej dojechać do działki powoda, korzystając z udostępnionego pasa służebności, należy wykonać skręt w prawo, przy czym teren – w porównaniu z drogą – lekko się wznosi. Powód wykonując manewr, częściowo korzysta z nieruchomości sąsiedniej – działki o nr (...).

dowód: ugoda z 5 lutego 2007 r., sygn. akt (...)k. 11, zeznania świadka D. C. – nagranie rozprawy z dnia 4 kwietnia 2023 r. oraz protokół skrócony k. 69v-70, zeznania świadka E. C. – nagranie rozprawy z dnia 4 kwietnia 2023 r. oraz protokół skrócony k. 70-70v, przesłuchanie powoda – nagranie rozprawy z dnia 4 kwietnia 2023 r. oraz protokół skrócony k. 70v-71, przesłuchanie pozwanej – nagranie rozprawy z dnia 4 kwietnia 2023 r. oraz protokół skrócony k. 71-71v, dokumentacja fotograficzna k. 31-37, oględziny k. 63-63v, zdjęcia z oględzin – płyta CD k. 68, wydruki z map na portalu G. k. 65-66, 67, pismo Naczelnika Wydziału (...) w R. z 1.07.2002 r. k. 74, opinia biegłego sądowego geodety uprawnionego mgr. inż. K. T. wraz z mapami do celów prawnych i sądowych k. 164-172

Sąsiadująca z nieruchomościami stron działka o nr (...), stanowiąca własność Gminy R., ma nieregularny kształt, częściowo jest urządzona i użytkowana jako droga publiczna. Natomiast przy nieruchomości powoda i przy niezabudowanej działce nr (...) nieruchomość jest porośnięta dziką, niską roślinnością i częściowo zadrzewiona.

Gmina R. wskazała, że działka o nr (...) w planie zagospodarowania przestrzennego stanowi część terenów publicznych - dróg klasy dojazdowej oraz tereny dróg wewnętrznych. Do korespondencji załączono mapkę orientacyjną, na której wytyczono drogę wewnętrzną, powszechnie dostępną, urządzoną na wymienionej działce, o szerokości od 4 m do 5 m (k. 138), łączącą działki (...) z ul. (...), czyli w zakresie, z jakiego obecnie korzystają strony. Gmina R. nie sprzeciwia się korzystaniu z fragmentu działki o nr (...) w dotychczasowym zakresie, urządzonym jako droga dojazdowa. Brak jest jednak wytyczonej i urządzonej drogi w granicach działki nr (...), która łączyłaby bezpośrednio działkę nr (...) z drogą publiczną - ul. (...).

dowód: pismo Naczelnika Wydziału Mienia (...) w R. z załączoną mapą orientacyjną k. 104-105, pismo Zastępcy Prezydenta Miasta R. z załączonymi mapami orientacyjnymi k. 137-138, wydruki z map na portalu G. k. 66, 67

W kwietniu 2022 r. pozwana wybrukowała położony na pasie służebnym podjazd
do swojej bramy wjazdowej.

dowód: dokumentacja fotograficzna k. 31-37, k. 75, oględziny k. 63-63v, zdjęcia
z oględzin – płyta CD k. 68

Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd oparł się na złożonych do akt dowodach
z dokumentów urzędowych oraz prywatnych, których autentyczność i treść nie była poddawana w wątpliwość przez strony procesowe, a nadto w oparciu o zeznania świadków i przesłuchanie stron, które w odniesieniu do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były co do zasady zgodne. Podstawy ustaleń nie stanowiła przedłożona przez powoda mapa - „bilans terenu”(k. 10), która nie była dostatecznie czytelna.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Podstawą prawną roszczenia powoda był art. 222 § 2 k.c., zgodnie z którym przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie
o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Zgodnie z art. 251 k.c. do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności.

Jak podkreśla się w literaturze, roszczenie odpowiadające treści roszczenia negatoryjnego znajduje zastosowanie w razie naruszenia prawa w inny sposób niż przez pozbawienie uprawnionego faktycznego władztwa nad rzeczą. Uprawniony z ograniczonego prawa rzeczowego może domagać się na tej podstawie przywrócenia stanu zgodnego
z prawem i zaniechania dalszych naruszeń (art. 222 § 2 k.c. w zw. z art. 251 k.c.). Roszczenie to może znaleźć zastosowanie do ochrony: użytkowania, służebności (gruntowych
i osobistych), spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i zastawu. Może służyć ochronie zarówno tych ograniczonych praw rzeczowych, z których treści wynika czynne uprawnienie do korzystania z cudzej rzeczy, jak i tych, których treścią jest obowiązek właściciela rzeczy obciążonej powstrzymywania się od wykonywania w określonym zakresie uprawnień wynikających z prawa własności. Przykładowo, dochodząc roszczenia odpowiadającego treści roszczenia negatoryjnego, uprawniony z tytułu służebności przejazdu może żądać usunięcia przeszkód uniemożliwiających mu wykonywanie swojego prawa, np. zdemontowania ogrodzenia, i zakazania dalszych naruszeń (por. komentarz do art. 251 k.c. pod red. (...)).

Odwołując się do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, przypomnieć trzeba, że należąca do pozwanej nieruchomość jest od dnia 11 października 1999 r. obciążona na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr (...) służebnością drogi, polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...), szlakiem o szerokości 3 m, biegnącym zgodnie z załączoną do umowy mapą, sporządzoną w dniu 5 sierpnia 1999 r. przez geodetę uprawnionego H. R.. Powyższe ograniczone prawo rzeczowe zostało wpisane w dziale III księgi wieczystej nr (...).

Kwestia, czy strony wiedziały o istnieniu przedmiotowej służebności była drugorzędna, ponieważ art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1984 z późn. zm.) stanowi, że księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Co więcej, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 k.w.h.).

Obecnymi współwłaścicielami nieruchomości władnącej, stanowiącej działkę
nr (...) jest powód wraz z małżonką E. C., którym z mocy art. 285 § 1 k.c. przysługuje prawo korzystania w oznaczonym powyżej zakresie z należącej do pozwanej A. C. (1) nieruchomości obciążonej tj. działki nr (...). W świetle zgromadzonego
w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że pozwana – wbrew treści obowiązującej w dalszym ciągu służebności – uniemożliwia powodowi korzystanie z drogi dojazdowej w jej pełnym kształcie, a w szczególności utrzymuje ogrodzenie zagradzające powodowi dostęp do części pasa służebności. W tym stanie rzeczy wszelkie przesłanki roszczenia o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń należało uznać za spełnione.

Nie zasługiwało na uwzględnienie żądanie pozwanej o przesłankowe ustalenie wygaśnięcia części służebności. Stosownie do treści art. 293 § 1 k.c. służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Jeżeli treść służebności gruntowej polega na obowiązku nieczynienia, przepis powyższy stosuje się tylko wtedy, gdy na nieruchomości obciążonej istnieje od lat dziesięciu stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności (§ 2).

Faktem jest, że nieudostępniony przez pozwaną fragment pasa służebności nigdy nie był wykorzystywany jako droga, lecz nie stanowi to argumentu przemawiającego za wygaśnięciem w tej części służebności drogi koniecznej. Sporny fragment szlaku nie był bowiem wykorzystywany jako droga wyłącznie z powodu niezgodnego z prawem działania pozwanej, pomimo podejmowanych przez powoda prób wyegzekwowania roszczenia.

Na marginesie, w odróżnieniu od treści art. 344 k.c., w art. 222 § 2 k.c. mowa jest
o przywróceniu „stanu zgodnego z prawem”, a nie „stanu poprzedniego”. Zatem pozwana winna była udostępnić całość szlaku służebnego, mimo że nigdy nie był on w ten sposób wykorzystywany.

Podkreślić należy z całą stanowczością, że nabywając nieruchomość i ustanawiając służebność drogową na rzecz sąsiedniej działki, co zostało ujawnione w treści księgi wieczystej, pozwana powinna była się liczyć z możliwością dochodzenia przez właścicieli nieruchomości władnącej umożliwienia im korzystania z przysługującego im ograniczonego prawa rzeczowego. Działania pozwanej w sposób ewidentny uniemożliwiały wykonywanie przez powoda przysługującej mu służebności gruntowej. Odwołując się do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych przypomnieć należy, że początkowo pozwana ogrodziła całość swojej nieruchomości, a dopiero po zawarciu ugody sądowej w 2007 r., zmieniła przebieg ogrodzenia i udostępniła pas służebności gruntowej jedynie w części, jaką sama uznała za odpowiednią, nie stosując się w pełni do zawartej przez strony ugody.

Pozwana nie jest uprawniona do samowolnego dokonywania oceny, jaka część pasa jest wystarczająca w celu dojazdu do nieruchomości powoda. Ustanowienie drogi koniecznej było koniecznym warunkiem przy dokonaniu podziału nieruchomości na działki, które zostały nabyte przez strony. Pomimo ustanowienia przez pozwaną w umowie sprzedaży z 1999 r. służebności gruntowej, pozwana od samego początku nie przestrzegała obowiązków, z jakimi wiąże się bycie właścicielem obciążonej działki. W toku niniejszego procesu pozwana w dalszym ciągu sprzeciwiała się wykonywaniu służebności gruntowej w pełnym zakresie.

W reakcji na zachowanie pozwanej, powód konsekwentnie dążył do udostępnienia mu całości pasa służebności drogi koniecznej. Powód najpierw dowiedział się, że została ustanowiona droga konieczna przebiegająca przez nieruchomość pozwanej. Następnie zainicjował postępowanie w 2006 r., zakończone ugodą sądową, która w części została zrealizowana w 2008 r. Później strony dalej toczyły spory sąsiedzkie, aż do momentu wszczęcia niniejszego postępowania. W tym okresie powód korzystał z części drogi koniecznej, doprowadzając do przerwania biegu terminu, o którym mowa w art. 293 k.c., względem całości służebności gruntowej. Ustalenie dokładnego przebiegu służebności w terenie, wykonanie pomiarów oraz sporządzenie map do celów prawnych przez uprawnionego geodetę miało miejsce dopiero w niniejszym postępowaniu.

Wprawdzie pozwana przedstawiała judykaty, uznające możliwość wygaśnięcia służebności gruntowej w części, jednak większość przedstawicieli dyskursu prawnego uważa, że wygaśnięcie dotyczy całości prawa podmiotowego i nie może dotyczyć tylko niektórych składających się na służebność uprawnień, niewykonywanych przez uprawnionego, prowadziłoby to bowiem do wykraczającej poza zakres normowania tego przepisu zmiany treści służebności ((...) [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. (...) LEX/el. 2024, art. 293).

Taka interpretacja wynika z zastosowania językowej metody wykładni art. 293 k.c. Racjonalny ustawodawca wskazał, że wygaśnięciu podlega służebność gruntowa, bez dookreślenia, że wygaśnięciu może podlegać tylko część służebności (czy do zakresu uprawnień, czy do powierzchni pasa), a tym samym częściowe wygaśnięcie prawa nie jest możliwe. Wygaśnięcie służebności stanowi bowiem wyjątek, który powinien być interpretowany ściśle. Nadto celem ustawodawcy było wyrugowanie niepotrzebnych, niewykorzystywanych służebności, czego nie można powiedzieć o drodze koniecznej, w sytuacji, gdy nieruchomość w dalszym ciągu nie ma innego dostępu do drogi publicznej, jak w niniejsze sprawie. Gdyby zaś po ustanowieniu służebności okazało się, że np. zmieniły się okoliczności, to właściciel obciążonej nieruchomości może żądać zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, stosownie do przepisu art. 291 k.c.

Niezależnie od dopuszczalności wygaśnięcia służebności w części, na gruncie niniejszej sprawy Sąd uznał, że służebność drogi koniecznej nie mogłaby wygasnąć częściowo. N. przez pozwaną fragment ma bowiem znaczenie dla korzystania z drogi koniecznej - jest to początkowa część szlaku służebnego, stanowiąca wjazd na tenże szlak z drogi publicznej. Zaznaczyć przy tym trzeba, że droga konieczna ma zapewniać należyty dostęp nieruchomości do drogi publicznej, co w tym przypadku oznacza, że wjazd (skręt) musi być możliwy do wykonania nie tylko dla samochodów osobowych, lecz również dla pojazdów dostawczych czy pojazdów służb ratunkowych, bez konieczności korzystania z sąsiednich nieruchomości, nieobciążonych służebnością. Gdyby uznać, że doszło do wygaśnięcia tego fragmentu drogi służebnej, to pozostała część pasa służebności nie spełniałaby swej zasadniczej roli. Takie rozwiązanie nie mogłoby się ostać.

W świetle powyższych okoliczności, wbrew argumentacji pozwanej, nie sposób mówić o wygaśnięciu służebności drogi koniecznej w jakiejkolwiek części.

Niezależnie nawet od potencjalnej (zdaniem pozwanej) możliwości korzystania
z alternatywnego, nieusankcjonowanego prawnie dojazdu, powód ma wszelkie prawo korzystać w celu dojazdu do drogi publicznej ze szlaku wynikającego z treści ustanowionej i w dalszym ciągu obowiązującej służebności.

Powód przekonująco wyjaśnił, że nieuregulowany prawnie dojazd po działkach podmiotów trzecich wiąże się dla niego z istotnymi uciążliwościami i zniechęca potencjalnych nabywców nieruchomości. Nie zapewnia także bezpieczeństwa prawnego powodowi, który nie ma gwarancji, że właściciel działki, przez którą przejeżdża, będzie zawsze tolerował jego działania.

Wątpliwość budzi przy tym, czy Gmina R., jako właściciel działki o nr (...), zgadza się na tymczasowe przejeżdżanie przez jej grunty, w części nieruchomości wskazywanej przez pozwaną. Ręczne dopiski na mapce orientacyjnej załączonej do pisma Zastępcy Prezydenta Miasta R. (k. 138) wskazują, iż Gmina zgadza się na korzystanie z drogi dojazdowej do ulicy (...), z której obecnie korzystają wszyscy zainteresowani, a nie na dojazd innymi szlakami. Sąd zatem ustalił, iż Gmina R. nie sprzeciwia się korzystaniu z jej gruntów w części, na której urządzona jest już droga dojazdowa (łącząca działki (...) z ul. (...)), wskazana w załączonej mapie. Tym samym nie ostały się twierdzenia pozwanej, jakoby jednostka samorządu terytorialnego zgadzała się na dojazd po innych fragmentach działki o nr (...), w szczególności jej północną częścią, prowadzącą do nieruchomości powoda. W dalszym zatem ciągu służebność drogi koniecznej ma dla nieruchomości władnącej znaczenie (art. 294 k.c. ).

Pozwana nie wykazała także, by przywrócenie przez nią stanu zgodnego z prawem pociągało za sobą koszty nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do wartości chronionej. Ogradzając fragment pasa służebności gruntowej i lokując na nim skrzynkę elektroenergetyczną, słup telekomunikacyjny, sadząc thuje, miała przecież świadomość istnienia i przebiegu służebności, co dało podstawę do przyjęcia, iż zajęcia drogi koniecznej dokonała na własne ryzyko. Zatem teraz winna ponieść koszty związane z likwidacją poczynionych przez nią inwestycji, dokonanych z przekroczeniem prawa.

Mając powyższe na względzie, Sąd w punkcie 1 wyroku uwzględnił roszczenie powoda, nakazując pozwanej rozbiórkę istniejącego ogrodzenia, usunięcie thuji, demontaż słupa telekomunikacyjnego i skrzynki elektroenergetycznej, zaznaczonych na mapie do celów sądowych, sporządzonej przez biegłego sądowego geodetę mgr inż. K. T. w dniu 18 marca 2024 r., stanowiącej załącznik nr 3 do opinii z dnia 27 marca 2024 r., zakreślając pozwanej termin 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku na wykonanie prac. W tym okresie pozwana jest w stanie uzgodnić z przedsiębiorcami przesyłowymi sposób przeniesienia urządzeń zlokalizowanych na pasie służebnym oraz zlikwidować ogrodzenie i nasadzenia. Zakreślenie dłuższego terminu nie znajdowało uzasadnienia w zakresie koniecznych do wykonania prac i stanowiłoby zbyt duże obciążenie dla powoda.

W punkcie 2 wyroku uczyniono integralną częścią wyroku mapę do celów sądowych sporządzoną przez biegłego sądowego geodetę mgr inż. K. T. w dniu 18 marca 2024 r., stanowiącą załącznik nr 3 do opinii z dnia 27 marca 2024 r.;

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi w całości pozwaną jako stronę przegrywającą. Na koszty powoda złożyły się opłata od pozwu w kwocie 200 zł oraz zaliczka na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego geodety uprawnionego
w wysokości 1 500 zł. W oparciu o przepis art. 98 § 1 ¹ k.p.c. powyższą sumę zasądzono wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

O kosztach poniesionych tymczasowo ze Skarbu Państwa orzeczono na podstawie art. 113 u.k.s.c. w związku z art. 98 § 1 k.p.c. Wynagrodzenie biegłego sądowego za sporządzenie opinii wyniosło 2 891,74 zł i do wysokości 1 500 zł zostało pokryte z uiszczonej przez powoda zaliczki, a w pozostałej części tj. 1 391,74 zł zostały uiszczone przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Rybniku. Z tej przyczyny Sąd w pkt 4 wyroku nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1 391,74 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd nie uwzględnił wniosku powoda o nadanie orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Nadanie ww. rygoru na podstawie poniżej cytowanych norm prawnych ma charakter fakultatywny, czyli to od oceny Sądu zależało, czy w danej sprawie jego zastosowanie będzie właściwe.

Zgodnie z art. 333 § 2 k.p.c. Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności m.in. jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania. Jednakże dochodzone przez powoda roszczenie miało charakter roszczenia negatoryjnego, czyli petytoryjnego – dotyczącego ochrony prawa własności, a nie posesoryjnego – dotyczącego ochrony posiadania. Jako że możliwość nadania orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności jest wyjątkiem od zasady, to winno się ściśle interpretować sytuacje, kiedy można go nadać. W skład katalogu zamkniętego z art. 333 § 2 k.p.c. nie wchodzi roszczenie petytoryjne, które wymaga pogłębionej analizy względem roszczenia posesoryjnego. Ochrona posiadania prowadzi bowiem jedynie do przywrócenia stanu poprzedniego i zaniechania naruszeń, nie rozstrzygając o samym prawie. Z tej przyczyny
w sprawach o naruszenie posiadania Sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego (art. 478 k.p.c.).

Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania
w drodze egzekucji rygor natychmiastowej wykonalności, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku albo narażało powoda na szkodę (§ 3). Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wskazuje, żeby oczekiwanie na uprawomocnienie się orzeczenia mogłoby zniweczyć lub utrudnić możliwość wykonania wyroku albo spowodować szkody. Sąd miał na względzie, że niniejszy wyrok obliguje pozwaną do wykonania szeregu prac, co wiąże się z poczynieniem nakładów finansowych, a zatem celowe jest rozpoczęcie prac dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia.

sędzia